Author: Thanh Ngân

Việt Nam đã vượt Brazil để trở thành quốc gia xuất khẩu cà phê hòa tan lớn nhất thế giới trong tháng 8/2026, nhưng phần lớn kim ngạch xuất khẩu vẫn đến từ cà phê nhân. Dư địa tăng trưởng nằm ở việc nâng cấp toàn bộ chuỗi giá trị, từ vùng nguyên liệu, chế biến đến bao bì, logistics và xuất khẩu.

Tại Diễn đàn Doanh nghiệp Phát triển Bền vững Việt Nam (VCSF) 2026 ngày 5/10, ông Binu Jacob – Tổng giám đốc Nestlé Việt Nam, Đồng Chủ tịch Hội đồng Doanh nghiệp vì sự Phát triển Bền vững Việt Nam (VBCSD), cho rằng Việt Nam cần chuyển dần từ mô hình tăng trưởng dựa vào sản lượng sang tăng trưởng dựa trên giá trị. Với ngành cà phê, quá trình này phải bắt đầu từ việc nâng cấp đồng bộ các mắt xích trong chuỗi, từ người nông dân đến nhà máy, bao bì, logistics và thị trường xuất khẩu.

Theo Báo cáo Thị trường Cà phê tháng 8/2026 của Tổ chức Cà phê Quốc tế (ICO), Việt Nam đã vượt Brazil để trở thành quốc gia xuất khẩu cà phê hòa tan lớn nhất thế giới trong tháng này. Dù đã tiến sâu hơn vào chế biến, cà phê nhân vẫn chiếm phần lớn kim ngạch xuất khẩu. Dư địa tăng giá trị từ các sản phẩm chế biến sâu còn rất lớn.

Một trong những mắt xích được doanh nghiệp tập trung là vùng nguyên liệu. Trong hơn một thập kỷ triển khai NESCAFÉ Plan tại Tây Nguyên, Nestlé Việt Nam cho biết chương trình đã hỗ trợ tái canh hơn 100.000 ha cà phê già cỗi, đồng thời hướng dẫn nông hộ áp dụng nông nghiệp tái sinh, tưới tiết kiệm nước, sử dụng phân hữu cơ vi sinh và các công cụ canh tác số. Theo doanh nghiệp, lượng nước tưới tại các mô hình tham gia chương trình giảm 40-60%, trong khi lượng phân bón và thuốc bảo vệ thực vật hóa học giảm khoảng 20%.

Việc chuẩn hóa vùng trồng còn giúp tạo nguồn nguyên liệu ổn định, đồng đều và có khả năng truy xuất nguồn gốc, một yêu cầu ngày càng quan trọng khi cà phê đi vào các thị trường có tiêu chuẩn cao. Dữ liệu nông hộ và bản đồ vùng nguyên liệu được số hóa cũng là cơ sở để doanh nghiệp đáp ứng các quy định mới, trong đó có Quy định chống phá rừng của Liên minh châu Âu (EUDR).

Giá trị hạt cà phê có thể tăng đáng kể khi đi sâu vào chế biến. Nestlé Việt Nam hiện ứng dụng tự động hóa, trí tuệ nhân tạo và số hóa trong kiểm soát chất lượng, đồng thời tăng sử dụng năng lượng tái tạo và mô hình kinh tế tuần hoàn tại các nhà máy. Theo doanh nghiệp, khi chuyển từ cà phê nhân sang những sản phẩm chế biến sâu như cà phê viên nén, giá trị sản phẩm có thể tăng lên nhiều lần.

Bao bì, kho vận và logistics cũng là những khâu có thể giúp giữ lại nhiều giá trị hơn trong nước. Khi đáp ứng được các yêu cầu về chất lượng, an toàn thực phẩm, chuyển đổi số và ESG, doanh nghiệp Việt có thể tham gia nhiều hơn vào các khâu bao bì, kho vận, logistics và mở rộng thị trường, thay vì chỉ cung cấp cho một khách hàng hoặc một mắt xích trong chuỗi.

Ông Binu Jacob cho rằng các tiêu chuẩn khắt khe của thị trường quốc tế, nếu đáp ứng được, sẽ giúp doanh nghiệp Việt nâng năng lực và đi vào những thị trường có giá trị cao hơn. Khi doanh nghiệp và nông dân đủ năng lực đáp ứng, đây có thể trở thành lợi thế để cà phê Việt Nam đi vào những phân khúc có giá trị cao hơn.

“Phát triển bền vững chỉ thực chất và bền lâu khi gắn liền với lợi ích kinh tế thiết thực của từng mắt xích trong chuỗi giá trị, từ nông dân, nhà máy đến các doanh nghiệp nằm trong chuỗi giá trị. Một doanh nghiệp không thể đi một mình trên hành trình phát triển bền vững”, ông Binu Jacob nói.

Theo ông, khi tiêu chuẩn sản xuất trong nước dần tiệm cận các yêu cầu của thị trường quốc tế, doanh nghiệp Việt Nam có thêm điều kiện tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu, tạo ra nhiều giá trị gia tăng hơn thay vì chủ yếu dựa vào xuất khẩu nguyên liệu.